ტურისტული ბიურო „დედოფლისტური“

დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი

 

ფართობი    2529.2 კვ. კმ.

მოსახლეობა    21,1 ათასი კაცი                                                                                 მანძილი თბილისიდან 130-140 კმ.

 

მდებარეობს საქართველოს უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეში, კახეთის რეგიონში, ქიზიყში, მდინარეებს: იორსა და ალაზანს შორის, ივრის ზეგანზე  საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვარზე.

ივრის ზეგანი უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში გადადის ელდრის დაბლობში, რომელიც წარმოადგენს აზერბაიჯანის ნახევარუდაბნოთა უშუალო გაგრძელებას. დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებულია ორი ტიპის  კონტინენტური ჰავა. სამხრეთ ნაწილში ცხელზაფხულიანი ზომიერად თბილი სტეპების ჰავაა, ჩრდილოეთ ნაწილში კი — ზომიერად ნოტიო ჰავა, ზომიერად ცივი ზამთრით და ხანგრძლივი თბილი ზაფხულით.

ჰავა-გვალვიანია, ნალექების წლიური რაოდენობა 300-500 მმ, ნალექების მაქსიმუმი ოდის მაის-ივნისზე, მინიმუმი-იანვარზე. ზეგანი უწყლოა. მისი ზედაპირი წარმოადგენს  შავმიწა, წაბლისფერ და ყავისფერ ნიადაგებს.

მთელი ზეგანი დაფარულია ნახევრად უდაბნოს მცენარეულობით, ბუჩქნარით. აქ უმთავრესად, მისდევენ მარცვლეული კულტურების მოყვანას და მეცხოველეობას (ძირითადად, მეცხვარეობას).

ალაზნის ველის მარჯვენა სანაპირო ზოლში გვხვდება ვაზის კულტურისთვის ხელსაყრელი წაბლისფერი ნიადაგები. ცივ-გომბორის ქედის სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთის ფერდობებზე არის ტყეები, რომლებშიც ჭარბობს მუხა და რცხილა, გავრცელებულია გარეული ვაშლი, მსხალი, შინდი და სხვა.

ამ ტერიტორიას სხვადასხვა დროს ერქვა სხვადასხვა სახელი: კამბეჩოვანი/კამბეჩნი, ქისიყი/ქისიÃი, ჭოეთი, ხორნაბუჯი.

აქ ჩატარებულმა აქეოლოგიურმა სამუშაოებმა აჩვენა, რომ ჰავა და, შესაბამისად, მეურნეობაც, გვიან-ბრინჯაოსა და რკინის ფართო ათვისების ხანაში აქ დაახლოებით, ისეთივე უნდა ყოფილიყო, როგორიც ახლაა.

არქეოლოგებმა სხვა დარგის სპეციალისტებთან ერთად დაადგინეს, რომ ამ ხანებში ადამიანი უმთავრესად, შემაღლებულ ადგილს ირჩევდა დასახლებისთვის. იორ-ალაზნის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი ამ დროის სამარხებიდან უმეტესობა ქიზიყში აღმოჩნდა (წნორი-ლაგოდეხის გზატკეცილიდან ყარაღაჯამდე, დედოფლისწყაროსთან, სოფელ გამარჯვებასთან, სოფელ სამრეკლოსთან, სოფელ ქვემო ქედთან, სოფელ არხილოსკალოსთან, ტიბაანთან, უსახელო ნასახლარი გორები დიდ და პატარა შირაქში, ზილიჩში და სხვა).

რელიეფის შესაფერისად, ქიზიყის დასავლეთი (ხევებიანი) და აღმოსავლეთი (ველებიანი) სხვადასხვანაირად უნდა ყოფილიყო დასახლებული. დასავლეთში ნასახლარები ხევების აყოლებით გვხვდება, აღმოსავლეთში კი - უმეტესად, დიდი ველების გარშემო მდებარე მთა-გორებზე. მჭიდროდ იყო დასახლებული ივრის პლატოს ჩრდილოეთ ნაწილი. ნასახლარების უმეტესობა მთიან ან მთისწინა ზოლშია ბუნებრივ გორაკებზე, რომლებიც ხშირად ხელოვნური თხრილებითა და ტერასებითაა გამოყოფილი. საფიქრებელია, რომ ნაგებობები, ძირითადად, ქვით კეთდებოდა.

ბუნებრივ-კლიმატური პირობების მიხედვით  დამახასიათებელი ატმოსფერული ნალექების ნაკლებობის გამო  აღნიშნულ ტერიტორიაზე განვითარებული იყო ურწყავი მიწათმოქმედება (შირაქის ველზე), და შედარებით, პრიმიტული საშუალებებით მორწყვა - მთისძირა ზოლში.

მეცნიერული კვლევებით დასტურდება, რომ სარწყავი არხების გაყვანა ადრეულ ბრინჯაოს ხანაშიც მაღალ დონეზე იდგა, რასაც ადასტურებს უძველესი არხების უამრავი ნაკვალევი. სავარაუდოდ, თესავდნენ ხორბალს, ქერს ისევე, როგორც ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე მოსახლე სხვა ტომებში.

თამარის დროსაც დიდი სარწყავი არხები იყო გაყვანილი  ამ ტერიტორიაზეც, რაც კარგ პირობებს ქმნიდა მარცვლეული კულტურის, მევენახეობის და მეხილეობის განვითარებისთვის.  

მიწას აფხვიერებდნენ პირველყოფილი მარტივი სახვნელით, გამწევ ძალად გამოყენებული იყო ხარი (კამეჩი). ფართოდ იყო გამოყენებული თოხიც. მკა წარმოებდა ლითონის ნამგლით, ლეწვისას კევრს იყენებდნენ. არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოჩენილია ბრინჯაოსა და რკინის ნამგლები, კაჟის ნამგლის ჩასართები, ასევე - ხელსაფქვავები, სასხლავები, ღვინის შესანახი ქვევრები და სხვა.

სათანადო ბუნებრივი პირობების გამო განვითარებული იყო მესაქონლეობაც, განსაკუთრებით, წვრილფეხა მესაქონლეობა, მათ შორის, სამომთაბარეო. ზამთარში იყენებდნენ ალაზნისა და ელდრის ზამთრის საძოვრებს, ზაფხულში კი საქონელი თრიალეთში მიჰყავდათ. გათხრების დროს აღმოჩენილია თიხის სადღვებლები.

ძველი წელთაღრიცხვის მე-2 ათასწლეულის ბოლოდან მესაქონლეობის ნახევრად მომთაბარე ტიპზე გადასვლასთან დაკავშირებით მეურნეობაში ჩნდება ცხენი.

პირველი წერილობითი ცნობები ამ ტერიტორიაზე შინაური კამეჩის არსებობაზე ეკუთვნის ბერძენ გეოგრაფს, მოგზაურს და ფილოსოფოსს სტრაბონს (ძვ.წ.აღ. 63/64 – ახ.წ.აღ. 23/24), რომელიც წერს “ალბანიიდან იბერიაში მიმავალი გზა უწყლო და უსწორმასწორო კამბეჩიანზე ძევს”. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, ამ კუთხეს უწოდებდნენ ”კამბეჩოვანს”  “…კამბეჩთა სიმრავლისა გამო“. 

დაბრუნება TOP